Mandylion
Wstęp
Mandylion, będący jednym z najbardziej rozpoznawalnych wizerunków twarzy Chrystusa, odgrywa istotną rolę w ikonografii chrześcijańskiej. Jego historia sięga VI wieku, a nazwa wywodzi się z późnogreckiego słowa „mandilion”, oznaczającego chustę lub ręcznik. Z biegiem czasu mandylion stał się symbolem cudownego uzdrowienia i ochrony, związanym z legendą o królu Abgarze V z Edessy. W niniejszym artykule przyjrzymy się szczegółom dotyczącym mandylionu, jego ikonie, historii oraz wpływie na kult i sztukę.
Ikonografia Mandylionu
Mandylion przedstawia oblicze Jezusa, które jest umieszczone na białej chuście, przymocowanej za górne rogi. Obraz ten charakteryzuje się niezwykłą symetrią i harmonią. Na jasnym tle chusty widoczne są długie włosy oraz broda Zbawiciela, a wokół jego głowy znajduje się nimb krzyżowy. Nimb ten, będący atrybutem jedynie Zbawiciela, przypomina o Jego męczeńskiej śmierci na krzyżu. Wokół nimbusu wypisane są greckie litery oznaczające „Jestem Który Jestem”, co odnosi się do imienia Boga oraz Boskiej natury Jezusa.
W ikonografii mandylionu szczególną rolę odgrywają również aniołowie, którzy trzymają górne rogi chusty, symbolizując niebiańskie wsparcie i ochronę. Centralnym punktem obrazu jest zamyślone oblicze Chrystusa, które emanuje miłosierdziem i spokojem. Ta kompozycja stała się wzorem dla wielu późniejszych przedstawień wizerunku Zbawiciela.
Legendy związane z Mandylionem
Pierwsze wzmianki o mandylionie związane są z legendą o królu Abgarze V, która została opisana przez Euzebiusza z Cezarei. Opowiada ona o tym, jak król Edessy zachorował na trąd i wysłał swojego posłańca do Jezusa z prośbą o uzdrowienie. Ponieważ Chrystus nie mógł przybyć do Edessy, obiecał wysłać jednego ze swoich uczniów po swojej śmierci. W legendzie pojawia się także wątek, w którym Abgar prosi posłańca o namalowanie portretu Zbawiciela. Gdy okazało się to niemożliwe, Jezus przykłada chustę do swojej twarzy, co skutkuje powstaniem obrazu.
Od VI wieku mandylion był przechowywany w Edessie jako relikwia o cudownych właściwościach. Wierzono, że chroni miasto przed wrogami i przynosi uzdrowienie. Historia mandylionu wiąże się także z najazdem perskim oraz późniejszym przetransportowaniem go do Konstantynopola przez cesarza Roman Lekapena w 944 roku. Zgodnie z tradycją, wydarzenia te miały miejsce podczas oblężenia Edessy przez Arabów.
Historia przeniesienia Mandylionu do Konstantynopola
Kiedy cesarstwo bizantyńskie podjęło ekspansję na wschód, mandylion stał się przedmiotem szczególnej uwagi władz. Po zdobyciu miasta przez Arabów władca Bizancjum postanowił odzyskać relikwię jako symbol ochrony i mocy. Po pomyślnym transportowaniu mandylionu do Konstantynopola ustanowiono święto ku czci Boskiego Oblicza, obchodzone 16 sierpnia.
Relacje pielgrzymów wskazują na obecność mandylionu w Konstantynopolu aż do czwartej krucjaty w 1204 roku. W tym czasie znajdował się on w kaplicy Faros, gdzie cesarze bizantyńscy przechowywali zbierane relikwie Chrystusa. Po zdobyciu Konstantynopola przez krzyżowców los mandylionu stał się niepewny.
Hipotezy dotyczące losów Mandylionu
Po upadku Konstantynopola pojawiło się wiele teorii na temat dalszych losów mandylionu. Jedna z hipotez sugeruje, że relikwia mogła zostać przekazana francuskiemu królowi Ludwikowi Świętemu i przechowywana w paryskiej kaplicy Sainte-Chapelle aż do rewolucji francuskiej. Istnieją także doniesienia o ikonie uważanej za mandylion w prywatnych apartamentach papieskich w Rzymie.
Inna teoria łączy mandylion z Całunem Turyńskim. Niektórzy badacze uważają, że obydwa przedmioty mogą być ze sobą powiązane, jednak wiele argumentów przemawia przeciwko tej tezie. Historycy sztuki podkreślają brak wcześniejszych tradycji łączących te dwa artefakty oraz różnice w ich powstaniu i funkcji.
Współczesne interpretacje Mandylionu
Z biegiem lat mandylion doczekał się licznych interpretacji i replik, które często były traktowane jako cudowne ikony czy lokalne wersje oryginału. Mandyliony pojawiały się na sztandarach wojskowych oraz w cerkwiach prawosławnych jako symbole ochronne. Dziś najbliższe oryginalnemu mandylionowi przedstawienia można znaleźć w kaplicy św. Matyldy w Watykanie oraz w kościele św. Bartłomieja w Genui.
Niektóre współczesne badania sugerują istnienie innych wersji mandylionu, takich jak ikona znajdująca się we włoskiej miejscowości Manoppello. Ikona ta przedstawia twarz Chrystusa namalowaną na cienkim materiale przepuszczającym światło. Autorzy tych hipotez podkreślają podobieństwa między rysami przedstawianymi na różnych ikonach.
Zakończenie
Mandylion stanowi fascynujący element historii sztuki chrześcijańskiej oraz duchowości związanej z kultem relikwii. Jego historia jest pełna misteriów i legend, które pokazują znaczenie tej ikony dla wierzących przez wieki. Choć losy mandylionu pozost
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).