Czubnik cebulowotrzonowy
Czubnik cebulowotrzonowy – charakterystyka gatunku
Czubnik cebulowotrzonowy (Leucocoprinus cepistipes) to interesujący gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae). Jego historia sięga końca XVIII wieku, kiedy to po raz pierwszy został zdiagnozowany przez Jamesa Sowerby’ego w 1795 roku. Od tego czasu gatunek ten przeszedł wiele zmian w klasyfikacji i nazewnictwie. Obecnie uznawany jest za jeden z mniej znanych, a zarazem intrygujących grzybów, który zasługuje na szczegółowe omówienie.
Systematyka i nazewnictwo
W klasyfikacji biologicznej czubnik cebulowotrzonowy należy do rzędu Agaricales oraz klasy Agaricomycetes. Jego pozycja w systematyce według Index Fungorum obejmuje szereg kategorii, takich jak Basidiomycota czy Fungi. Gatunek ten początkowo został opisany jako Agaricus cepistipes przez Sowerby’ego, jednak obecnie obowiązującą nazwę nadał mu N.T. Patouillard w 1889 roku.
Czubnik cebulowotrzonowy posiada wiele synonimów, z których niektóre są używane do dziś. Wśród nich znajdują się m.in. Hiatula cepistipes oraz różne odmiany Lepiota cepistipes. Polski odpowiednik nazwy zaproponował Władysław Wojewoda w 1998 roku, a wcześniej Stanisław Chełchowski opisał ten gatunek jako bedłkę cebulowatą.
Morfologia czubnika cebulowotrzonowego
Kapelusz
Kapelusz czubnika cebulowotrzonowego ma średnicę od 30 do 50 mm. Młode okazy charakteryzują się wąskojajowatym kształtem, który z czasem przekształca się w stożkowato-dzwonkowaty, a później szeroko wypukły lub płaskowypukły. W miarę dojrzewania środka kapelusza staje się on coraz bardziej tępy, a garbek widoczny jest dopiero u dojrzałych okazów. Powierzchnia kapelusza jest czysto biała lub szarobiała, z jaśniejszym środkiem, pokryta miękkimi białawymi łuskami i granulkami. Brzeg kapelusza jest lekko podwinięty, prążkowany i często rozszczepiony.
Blaszki
Blaszki czubnika cebulowotrzonowego mają początkowo biały kolor, aby z biegiem czasu przybrać barwę bladożółtą lub bladooprószoną. Ich struktura jest delikatna i stanowi istotny element identyfikacyjny tego grzyba.
Trzon
Trzon czubnika osiąga wysokość od 40 do 70 mm i ma grubość od 4 do 7 mm. Jest cylindryczny, prosty lub lekko kręty, a także pusty w środku. Zwana część trzonu zwęża się ku górze i posiada białe błoniaste pierścień w górnej części. U podstawy trzonu może być nieco bulwiasty i czasami występują na nim rozproszone resztki osłony. Powierzchnia trzonu jest biała, gładka lub skąpo oprószona.
Miąższ
Miąższ czubnika cebulowotrzonowego jest cienki i miękki, o białym kolorze oraz łagodnym lub niewyraźnym zapachu i smaku. Te cechy mogą być istotne dla osób zajmujących się zbieraniem grzybów, jednak należy pamiętać o ostrożności przy ich identyfikacji.
Cechy mikroskopowe
Mikroskopowo czubnik cebulowotrzonowy charakteryzuje się zarodnikami o wymiarach od 8,5 do 11 μm długości oraz od 5,5 do 6,8 μm szerokości. Są one elipsoidalne, szkliste oraz gładkie z tendencją do dekstrynoidalności. Podstawki mają wymiary od 25 do 30 μm długości oraz od 9 do 13 μm szerokości i są maczugowate z czterema sterygmami. Cheilocystydy to komórki o wymiarach od 35 do 60 μm długości oraz od 12 do 18 μm szerokości, również maczugowate i cienkościenne.
Występowanie i siedlisko czubnika cebulowotrzonowego
Czubnik cebulowotrzonowy można spotkać w różnych częściach świata, w tym Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej, Europie oraz Azji. W Nowej Zelandii również odnaleziono ten gatunek grzyba. W Polsce znane są jedynie dwa stanowiska tego gatunku; oba zostały opisane przez J. Chełchowskiego pod koniec XIX wieku – jedno w Ogrodzie Botanicznym we Wrocławiu i drugie w Warszawie.
Zgodnie z opinią Władysława Wojewody czubnik cebulowotrzonowy uznawany jest za gatunek wymarły na terenie Polski, mimo że hobbystyczni grzybiarze czasem odnajdują ten grzyb w naturze. Czubnik ten jest saprotrofem i występuje głównie w ogrodach, doniczkach oraz szklarniach. Preferuje siedliska na ściółce lub resztkach drewna oraz glebie uprawnej.
Zastosowanie i znaczenie czubnika cebulowotrzonowego
Mimo że czubnik cebulowotrzonowy nie jest powszechnie zbierany ani wykorzystywany w kulinariach ze względu na swoje niewielkie rozmiary oraz podobieństwo do innych grzybów trujących, to jednak jego obecność może być istotna dla ekosystemu. Grzyby saprotroficzne pełnią ważną rolę w rozkładzie materii organicznej i przyczyniają się do obiegu składników odżywczych w przyrodzie.
Warto zaznaczyć również aspekt edukacyjny związany z czubnikiem cebulowotrzonowym – jego unikalna morfologia oraz
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).